Besit en behoort

November 5, 2010

Dis herfs hier in Münster. Dit is seker die mooiste herfs wat ek al in my lewe beleef het – wel, ek kan darem nie heeltemal dit sê nie. Dit bly beeldskoon. Die blare is in allerhande kleure (ek kan dit nie goed genoeg beskryf nie; maar ek kan ten minste die verskil sien!); die reën val baie liggies soos motreën wat nie heeltemal kan besluit watter kant toe dit waai nie, en dit is net warm genoeg om nie koud te wees nie.

Tussen hierdie herfs – wat ook ‘n herfs in my lewe is – kry ek baie kans om te dink. Een van die goed waaraan ek vandag gedink het, te midde van hierdie natuurprag, is Afrika. Hoe ek graag Afrika vir hierdie mense wil wys; want hierdie plek is getem. Dis mooi, ja, maar elke hoekie en draaitjie is ‘n tuin, ‘n stuk bewerkde aarde.

Ek het gedink aan hoe ek “ons” wilde natuur en diere aan hulle wil wys. Tot die besef in my kop kom draai – dis nie “ons” natuur nie. Dit behoort nie aan my nie, en eintlik ook nie aan die ander mense van Afrika nie. Dis dalk wat baie van ons verkeerd het.

Of dit willekeurig of onwillekeurig gebeur het, kan ek nie meer sê nie. Hoe dit ookal sy, ek besit nie Afrika nie. Ek behoort aan Afrika.


Taal en mag (Duits, Afrikaans en Ingels)

Augustus 30, 2010

Ek is lief vir Afrikaans – dit sit in my murg. Êrens het die mite in my agterkop kom lê oor wat die Ingelse oor Afrikaners in die Anglo-Boereoorlog gesê het:

as hulle van hul ouers by geboorte geskei word, sal hul nog steeds Afrikaans sonder moeite kan praat.

Dié storie oor die Afrikaanssprekendes se taalvermoë is seker nie heeltemal waar nie, maar tog gl‎ý die mens se moederspraak eenvoudig oor sy tong. Dit help baie met die Duits wat ek tans leer – in sekere opsigte gaan dit soos stroop af; tog is daar tye wanneer ek dit nie heeltemal snap nie. Meeste van die tyd verstaan ek darem alles van die hogere Duits wat almal veronderstel is om te praat, maar die vashaakpunt is om self geboorte te gee aan ‘n ou sinnetjie of twee. Mens is eenvoudig net nie seker waar kom al die ekstra “sch, e, en, en er” klanke nie. Ek is so selfbewus hieroor dat ek partykeer nie eers waag om mense aan te spreek. Byvoorbeeld: ek betaal 2 Euro 50 vir ‘n sitplek te bespreek op die trein. Kom ek by my plek aan, en jou wraggie: daar sit Duitse kind. Ek kan ‘n situasie verdydelik, maar ek is bang ek is nie hoflik genoeg nie – en wat as die sitplekdief begin stry? ‘n Sekere groep van mense wat hierdie blogpost lees sal met my kan identifiseur: Afrikaanssprekendes wat, so lui spreekwoord, mos net Engels uit selfverdediging praat. Dis meer of min tans gelyke van mei Duitser taalvermoëns.

Ja, ek lief vir Afrikaans – hy sit inderdaad in my murg. Probleem is echter wanneer hierdie taal (enige taal) ‘n wrang smakie daar voorlaat: wanner hiri taal ‘n maginstrument word.

Ek dink an hoe mens wat goed vertroud is met die voerspraak – of groep mense –  dit hele vergadering kan domineer of plus manupileer.

Ek dink hier omwilekeerig aan dinge waarop mense gedwing is om in Afrikaans onderrig te neem – en se ook aan te leer.

Op hoe mense ‘n sleg vertroudheid oor taal gelykstel met ‘n onvermoëns om tedink.

Voorbeelde vertwee in kop van my as my hieroor nadink. Vakterminologie – medies termes, regstermen, reknaarterme, mense politiek praat terme vermeer – sukke woorde goed wat Jan Alleman vêrstaan uitslyt.

Sake mense uitsluit van om selfs blogpost hierdie lees te kon; uitdrukkings van klank soos “Jan Alleman.”

Terme dinge oor God praat.

Ek verstaan hoe taal mense soos deure oop- en toe-, in- en uitsluit. En ek verstaan mense ‘n bietjie beter.


Duitse Wikipedia oor Suid-Afrika … en Apartheid

Augustus 26, 2010

Vir ‘n taak hou ek my besig met die Duitse Wikipedia oor Suid-Afrika. (Ja, alle Wikipedia artikels in verskillende tale is anders!) Ek sien nou klomp goed raak waaroor ek nie – of nog nie – gedink het nie. ‘n Paar kere is dit sommer net ‘n perspektief op die land – en baie keer moet ek dit die Duitsers toegee, hulle het reg!

‘n Baie goeie voorbeeld hiervan is die begin van die Apartheidsjare. Die Tweede Wêreldoorlog is natuurlik vir die Duitsers van groot belang, terwyl ek nou nie juis te veel daaraan dink nie – ek is te laat gebore, en dit was in elk geval so ver weg van my land af – hoekom sou ek my daaraan steur? Tog lees ek toe die volgende raak, en ek dink ek stem daarmee saam:

die Nasionale Party kon in die tyd na die Tweede Wêreldoorlog hulle mag vestig …

Onmiddelik word die twee in verband gebring met mekaar. Mens moet dan ook toegee – die Tweede Wêreldoorlog het die wêreld so lamgelê, dat niemand ook kon ingryp nie, al wou hulle. Ja, goed, ek besef dit is nie alles so eenvoudig nie, en die VSA sit min of meer dieselfde tyd met dieselfde probleem; die Duitse Wikipedia kan dalk so Europese skuld probeer afweer (sonder om dit eksplisiet so uit te druk); punt bly staan, die oorlog het ‘n groot rol gespeel, en ons neem nie eers notisie daarvan nie.

Ek is seker ek is nie die eerste Suid-Afrikaner wat hierdie punt raaksien nie; ek vind dit net interessant – en gebruik myself as voorbeeld – dat dit nie meer algmeen bekend is nie.

Dieselfde gebeur natuurlik in baie ander lande, en op baie ander tye: die ryk van Alexander die Grote verdeel in vier, toe later drie dele; volke in die Bybelse tyd (gaan lees dit maar gerus, byv. Konings, Jesaja, ens.) gryp hulle kanse aan sodra die wêreldmagte rondom hulle begin mag verloor.

Ja, eintlik is niks in die geskiedenis nuut nie.


Praat ek dan van ‘n Wit Suid Afrika?

Augustus 13, 2010

Wat is Suid Afrika se nasionale sport?

Dalk is hierdie vraag nie die beste vraag om op hierdie tydstip te vra nie – nie na die sokkerwêreldbeker so fantasties afgeloop het nie. Tog – ek sou waag om te wed dat ‘n hele paar mense nog steeds sal antwoord – ja, jy weet dit –

rugby.

(Ons speel ook natuurlik graag krieket.)

Die afgelope rukkie is ek omring met allerlei mense van oraloor. Dit is dan net natuurlik dat ons mekaar in die oë sal kyk en vra: “Hoe werk dit daar by julle?” Dis natuurlik maklik om dan,

sonder om te dink,

‘n antwoord te kan gee: dis nie soos julle dink nie – die wilde diere loop nie in die strate rond nie; ons ken verkeersknope, aangesien mense eerder met hulle eie karre werk toe ry; die mense hou daarvan om by mekaar in hul huise te gaan kuier en dan buite te braai. Ons eet biltong en drink Castle. Gewoonlik loop ‘n mense se lewe so: jy bly by die huis en word deur die bediende opgepas, dan gaan jy skool toe, dan gaan jy hoërskool toe, dan gaan werk jy of jy gaan swot en dan gaan werk jy, en baie mense gaan bly dan in ‘n aftree-oord.

Dis wat so skokkend is: ek praat so sonder om te dink. Want as ek regtig daaroor moet dink, moet ek eers ‘n paar vrae aan myself stel:

  • Speel die oorgrote meerderheid mense in SA rugby of krieket?
  • Het alle volwassenes dan karre in SA, gemeet teenoor die getal inwoners?
  • Gaan daar regtig soveel mense ouetehuise toe – gemeet teenoor die gesamentlike getal mense in die land?
  • Het almal dan huise en tuine waarin hulle vleis kan braai?
  • Kan almal dan vleis bekostig?
  • Wie pas die bediendes se kinders op?
  • Met wie se stem praat ek nou eintlik hier, as ek hierdie goed sê? Van wie praat ek – of nog beter gestel –
  • van watter land praat ek hier?

Weereens – en dis wat ek wil beklemtoon – ek sê sulke goed oor die land waar ek vandaan kom,

oombliklik, sonder om daaroor na te dink.

Dit is dus heel waarskynlik my indruk van ons land. Dit, liewe leser, is

skokkend.

Dit is egter iets wat bedink moet word. As jy so effens tyd het, lees gerus hierdie voordrag wat ‘n vriend van my gehou het by ‘n onlangse konferensie. Dit gaan oor “whiteness studies” (deel van dit wat ek hierbo beskryf het), geweld en ook die NG Kerk. Ek is seker hy sal ook terugvoer daaroor waardeer!


Hoe my stambome geskud is

Augustus 6, 2010

Die graf se oppervlak is al goed afgeloop deur die duisende besoekers wat daagliks daaroor wandel, sonder om dit eers op te merk. Geen wonder; dis maar net een graf tussen 2500 ander. Om presies te wees, nommer 281 van 2500 ander grafte. Maar op hierdie besonderse Sondag, 1 Augustus 2010, ruk IT van den Bergh se graf in die Oude Kerk in Amsterdam my tot stilstand – of, effens filosofies gestel – tot ‘n eksistensiële halfwegstasie.

Waar kom ek vandaan?

Dis nie die eerste keer in die afgelope twee maande dat ek die vraag teëkom nie. Dis tog ‘n Nederlandse van, nie waar nie? Hoe lank is jou familie al in Suid-Afrika?

Ek weet nie. Ek weet glad nie. Die vraag is al tevore aan my gestel, maar die verste wat ek kan terugdink, is ‘n vae herinnering dat my ouma- en oupagrootjie ten minste in Suid-Afrika moes gewees het. Die wortels van my stamboom verdwyn as’t ware in die vergetelheid.

Daarom dat hierdie graf van Iohannes Theodorus van den Bergh my so aangryp. Veral hier in Nederland, waar alles so bekend, en dog so vreemd is. Waar ek sinsnedes hoor wat ek nog nooit gehoor het nie en tog verstaan sonder om selfs daaroor na te dink. Waar ek in ‘n museum instap en voel of ek in die Kaap is – selfs die portrette aan die muur voel vir my na ‘n weerkaatsing van beelde wat eintlik in my geheue leef.

Soos mens die Oude Kerk betree, is daar ‘n rekenaar met inligting oor al die grafte in die kerk. Ek tik “van den bergh” in, effens stadig vanweë die gepantserde sleutelbord. (Toegegee, my van is eintlik “van der Bergh”, maar ek vermoed dat iemand êrens ‘n strepie te hoog getrek het. Sover ek kan aflei, is Van den Bergh die oorspronklike van. Daar is dan ook geen van der Bergh in die Oude Kerk begrawe nie.) Daar is skynbaar 12 Van den Berghe in die Oude Kerk begrawe, waarvan die oudste Adriana van den Bergh is (1661!). Op daardie tydstip sou ek uiteraard graag elkeen van hierdie twaalf wou naspoor, om te kyk of daar nie dalk iets is wat my met hulle verbind nie. Ongelukkig is dit vyfuur, en die vriendelike Nederlander, wat nie deur ‘n ywerige waansin om sy voorsate te vind besiel is nie, dreig hoeka om al die besoekers by die deur uit te boender.

Gelukkig spoor ek later die indeks van die Oude Kerk se grafte op die internet op. Dit help nie veel nie; selfs al is die prentjies van meeste grafte ook daar beskikbaar, en kan mens hier en daar iets te wete kom oor die persoon. Natuurlik was dit “een bijzondere eer om in De Oude Kerk begraven te worden” (volgens die Oude Kerk se webblad). Iemand in my familie (?) het êrens iets bereik, dis verseker. Soos A(d)riana, wat die eerste vroulike beroepstoneelspeler was by die Amsterdamse Skouburg. Sy is nie al een nie, verseker die internet my; blykbaar moet ek ook op een of ander manier verbind wees met die Amerikaanse president, Theodore Roosevelt (Kyk gerus hier as jy my nie glo nie):

Cornelius Gysbertse van der Bergh was getroud met Cornelia Wynantse van der Poel; hul had ‘n dogter, Tryntjie Cornelis van den Bergh. Tryntjie was getroud met Pieter Waldron; hul had ‘n dogter, Rebecca Waldron. Rebecca was getroud met Johannes G. Yates; hul had ‘n dogter, Angeltje Yates. Angeltje was getroud met Cornelius van Schaack; hul had ‘n dogter, Maria van Schaak. Maria was getroud met James Jacobus Roosevelt; hul had ‘n seun, Cornelius van Schaack Roosevelt. Cornelius was getroud met Margaret Barnhill; en ja, Cornelius en Margaret was die trotse ouers van Teddy Roosevelt.

Ek vergaap my eers aan hierdie inligting. So, Theodore Roosevelt is familie van CG van der Bergh. Wag ‘n bietjie! Dit kan nie wees nie! Hierdie is 6 of 7 generasies, waarvan die eerste 5 in die ketting tussen CG en T vrouens is!!! Hulle kan dan mos nie …

Ronald, jou seksistiese bliksem. Natuurlik is die ma ook deel van die geslagslyn! Nou ja, my ma se nooiensvan is Müller. Dit is ook ‘n ou familie; ‘n Duitse een. Dit kan ek waarskynlik verder navors, as ek wil. Maar watter een van die 79 Duitse mans wat tussen 1652 en 1806 aan die Kaap geland het is nou eintlik my oeroupa? (Kyk hier as jy my nie glo nie.)

Dan tref dit my weer! Ronald, jou seksistiese bliksem. Dis nie net die Müller familie wat jy moet navors nie, dis ook jou ouma aan moederskant waarna jy moet kyk. Dieselfde reëls geld immer vir jou ma as wat vir jou geld. Nou goed, sover ek weet, was my ouma aan moederskant se nooiensvan Espach; ook ‘n Duitse familie, as ek dit reg het. Wag ‘n bietjie! Eintlik moet ek ook al die ander dames in my stamboom navors, aan altwee kante … (In alle eerlikheid gesê, ek was nie die eerste een wat hieraan gedink het nie. Terwyl ek nog in Nederland was het ek en my medereisiger juis hieroor gesit en gesels. Dit het my sowaar eers ten volle getref na ek Teddy Roosevelt – ek kan hom seker maar Teddy noem, ons is immers familie – se stamboom gekry het.)

Die veronderstelling dat ek “afkomstig” is van die kant van die familie wie se van ek dra, is eintlik ‘n baie arrogante en patriargale manier van dink. Die gedagte is waarskynlik afkomstig van die idee dat die vrou nie eers bydra tot die stof waaruit die mens gevorm word nie – sy is net ‘n houer vir die man se saad. Die gedagte hieraan het ons natuurlik al lankal afgesweer, maar die oorblyfsels daarvan sit vandag nog in ons siening van geneaologie – van stambome – vasgevang. Hoe jammer is dit nie! Hoeveel keer is dit nie juis die vrou wat kultuur oordra aan hul kinders nie, selfs in ‘n patriargale samelewing?

Hierdie nuwe insig lei my natuurlik tot nuwe insigte – oftewel, versterk van my oues. Die wortels van my stamboom het in die vergetelheid verdwyn. Dit lyk ook of dit so verweef is, dat ek dit nooit sal kan ontrafel nie. Daarmee bedoel ek natuurlik nie dat ek alles gaan ontsê van my verlede en van waar ek vandaan kom nie. Maar soms … soms moet mens ook nuwe wortels plant.

Een ding weet ek verseker: ek het vaste wortels. Dit lê daar langs my hart, êrens aan die Suidpunt van Afrika. Boonop het ek ook nou ‘n antwoord op daardie vraag, volgende keer as iemand my vra:

– Waar kom jy vandaan?


Hallo! Ich komme aus Südafrika!

Mei 25, 2010

Dit was Junie 2007 – ‘n relatiewe warm jaar in Duitsland. Ek en ‘n vriend het sopas vir ‘n week lank deur Duitsland getoer – op die goedkoopste wyse wat ons aan kan dink. Die hele reis was ‘n avontuur – maar dis ‘n storie vir ‘n ander dag.

Die eintlike rede hoekom ek myself in Duitsland bevind het, was om ‘n konferensie by te woon – my heel eerste konferensie oorsee, in Tübingen. Voor dit was daar egter een ander ding wat ek moes doen, en dit was om Göttingen te besoek.

Göttingen – daardie legendariese, mistiese plek (so het dit op daardie stadium gevoel; wag, eintlik steeds nog), waar soveel teologie al oordink is en sorgvuldig op papier neergepen is. Die net-duskant-heilige plek waar die mense van die Septuaginta Unternehmen nou nog vlytig maar pynlik werskaf om die teksgeskiedenis van die Septuaginta oop te vlek. (Nota aan die oningeligde / ongeïnteresseerde leser: die plek is vir my belangrik). Ek het gereël om die Septuaginta Unternehmen self te besoek! ‘n Droom wat vervlees het! (Ja, ja, so vervlees is miskien nie ‘n amptelike woord nie.) En nou staan ek hier voor die deur van die plek …

Ja, soos jy uit die boonste prentjie kan aflei, die plek was toe nou nie so indrukwekkend soos wat ek myself al die tyd voorgestel het nie. Daar was toe nie honderd mense wat dag en nag werk aan die Septuaginta nie. Inteendeel, slegs die boonste verdieping huisves die Septuaginta Unternehmen. Wat nog meer van ‘n verrassing was, is dat daar nie ‘n massiewe (neon) bord is wat aandui dat dit die Septuaginta Unternehmen is nie; o nee! Daardie paar spikkies pixels op die deur (links onder) is die naambordjie – seker ongeveer ‘n font grootte van 8:

Dit het nie afbreuk gedoen aan my opgewondenheid nie. Ek was hier; dit was my droom; ek was besig om my droom te leef! Ek laat nie op my wag nie en lui die klokkie – die deur gaan oop; ek stap vol verwagting in die voorportaal in. ‘n Hele aantal nuuskierige Duitsers kyk van bo van die wenteltrap af – dis amper asof hulle ook net so vol verwagting is soos ek.

Hallo! Ich komme aus Südafrika!

Dis al waaraan ek kan dink – maar dis die reine, reine waarheid! Hoe opgewonde ek ook al is oor dit wat besig is om met my te gebeur – die wonders wat my oë op pad is om te aanskou; die kennis wat op pad is om voor my oop te vou; die weet wat hierdie mense adem – my hart is op ‘n ander plek! Ich komme aus Südafrika!

_____________

Nou gaan ek terug. Hierdie keer vir langer as ‘n jaar. (Ek vra daarom om verskoning as hierdie blog dan ook soms as ‘n reisjoernaal diens doen!) ‘n Jaar waarin ek weet ek veel gaan leer, van dinge waarvan ek nou al van my eerste jaar op universiteit droom, by ‘n plek waarna ek nog altyd – so voel dit – gehoop het om te gaan. Ek weet dat ek elke tree gaan gee, soos omtrent drie jaar terug, terwyl ek ook die volgende gaan herhaal, soos toe:

Ek is uit Afrika! Ek is uit Afrika!


Facebook updates, ET, Malema, vriende en relevansie

April 6, 2010

Op Facebook ontdek ek toe Eugene Terre’Blance is vermoor.  Een van my ‘vriende’ wil hê ek moet by ‘n groep aansluit wat dit gaan ‘wreek’ of iets in daardie lyn; ons blankes moet almal saamstaan, ens. ens.

Aanvanklik pla dit my dat iemand sal dink ek sal by só ‘n groep wil aansluit. Nog een persoon nooi my uit om by ‘n soortgelyke groep aan te sluit. “Ken hierdie mense my nie?” wil ek vir die wêreld skree.

Dis die laaste uitnodiging wat ek ontvang. Ek het nie ‘n SMS 2-uur die oggend ontvang om my van die gebeurtenis in te lig nie; ek het ook nie ‘n SMS ontvang met een of ander belaglike aanbod van 2 miljoen rand om Julius Malema uit die weg te ruim nie.

Hier en daar brand daar nog vure op Facebook se status updates. Van my ‘vriende’ wat gal braak teen ons land en wat my net ontstel. Vir ‘n ruk oorweeg ek dit om my status update iets in die lyn van die volgende te maak:

Hierdie is nie ‘n waarskuwing nie; net ‘n blote stelling. As jou Facebook status enigsins ‘n rassisties kleur het, gaan ek jou van my Facebook vriende verwyder.

Sou wraggies woord by daad ook gehou het. Dink nou egter anders daaroor. Dit pla my dat so min mense my genooi het om deel te word van hulle ‘aksies’. Nee, eintlik pla dit my nie soveel nie. Die vraag is net – hoeveel relevansie het ek as mense my nie na sulke goed wil uitnooi nie? Leef ek net in my wêreldjie, omring deur my enersdenkende vriende, en ons sê maar net dieselfde goed vir mekaar wat ons eie verstaan van die wêreld net nog meer versterk?

Ek gaan nie daardie vriende van my van Facebook af verwyder nie. Die kans dat hulle my oortuig om enigsins soos hulle te dink, is baie skraal, as ek eerlik moet wees. Dalk geld dieselfde vir my kanse om hulle oor te haal om soos ek te dink. Die probleem is net – dalk verloor ek heeltemal betekenis vir almal; veral as ek nie meer bereid is om te luister wat ander sê nie. Dalk, net dalk, luister iemand wat ek ook sê.


Geld … en predikante (aldus Adam Small)

Oktober 2, 2009

Die digter Adam Small vat dit goed saam in sy gedig, so ek hoef nie veel daaroor uit te brei nie:

Doemanie

‘n Proefiet van jesus dj‎‎ý?

’n proefiet?

djy moet djou palys-hys

djy moet djoe aeroplane-motorkar

djy moet daai kamma sêd smile van djou

en djou tears

en djou woerawarra op die pulpit

moet djou skorrelsvol braai-atappels en –

vleis?

djou hys ’n woestyn? nou sal mens djou verbeel!

en hoe lyk dit moet djou kale pote vi’daai streamline ding

hoe lyk dit moet djou toega vi’ die vel van ’n kameel

hoe lyk dit moet daai skorrelsvol vi’sprinkane en wille hiening?


Robbeneiland

Augustus 31, 2009

‘n Besoek aan Robbeneiland kan nogal ‘n nare ervaring wees. (Vir my was dit eerder die terugkomslag, op die boot, terwyl ek nie die horison kan sien nie … blykbaar moet mens die heeltyd die horison dophou … aaklige groengesig-landrot ervaring!)

Sommer so van die wegspringblokke af was ek ‘n bietjie teleurgestel. In plaas daarvan om buite saam met die uitlanders op die boot se rand te gaan staan en die Kaapse wind trotseer, het ek maar nes geskrop in die binneste ruim van die skip. Ek het mos al die see gesien. Veel eerder wou ek die inligtingsvideo bekyk; ek wou myself immers voorberei op wat wag by Robbeneiland.

Hoe langer ek kyk, hoe meer begin ek voel iets is nie pluis nie. Die verteller se stellings val ‘n bietjie snaaks op die oor:

“Our ancestors were imprisoned on this island … “

Goed, miskien was een van my voorouers ook daar gevange gehou. Wie weet? Dis egter nie te lank daarna nie, of ek hoor:

“The land was given back to the people … “

Ek weet hierdie is ‘n fyn onderskeid, maar stories – taal – tekste – sit in my bloed – en in my opleiding. Moet die sin nie eerder wees: “The land was given back to all the people … ” nie? Dis mos verskriklike ons-julle taal wat die verteller daar kwytraak! Hoe meer ek luister, hoe moeiliker sit daai stoel. Die verteller eindig met ‘n soetsappige “peace-and-reconciliation” sousie. Ek is eger oortuig dat dit nou nie juis die ondertoon is wat die video inkleur nie. (Ek is immers opgelei om na die implisiete ideologie in die subteks te soek.)

Die besoek aan die eiland verloop vir my effens beter. Die eerste gids is nogal vermaaklik – weet darem nie of hy so vermaaklik was soos wat sy (onuitgesproke, vrywillige) fooitjie (wat hy by die deur van die bus verhaal) dit vereis nie. Die tweede gids gebruik ook ons-julle taal, maar hy was immers ‘n politieke gevangene op die eiland.

Iets vreet egter aan my van daardie video. Ek dink nie die verskuilde agenda (myns insiens) is noodwendig ‘n ideologie wat deur al die mense in ons land gedeel word nie – ongeag hul ras. Inteendeel, ek dink ook nie dat dit die ideologie is wat die mense van die Struggle gehad het nie. Ek is nie heeltemal onkundig nie. Long Walk to Freedom het ek al vroeg in my studies gelees; so ook ‘n paar ander goed in dieselfde lyn. (Ek beveel LWtF ten sterkste aan!) Goed, dit maak my nie ‘n kenner nie. ‘n Paar plekke op Robbeneiland tel ek tog brokkies op wat strook met wat ek al gelees het. Die treffendste hiervan is die Universiteit.

Die Universiteit is ‘n grot wat by die klipgroef is waar die politieke gevangenes op Robbeneiland daagliks geswoeg en gesweet het. Dit is die enigste skuiling wat hulle gehad het; die enigste stukkie privaatheid tussen die gewapende buitewêreld. Dit het bekendgestaan as die Universiteit omdat dit hier is waar die gevangenes “van mekaar geleer het”. Hier is meer as die helfde van ons land se grondwet geskryf – ‘n grondwet van gelykheid. Dit terwyl daar alle gleentheid was om die land vir ‘n sekere groep te eien. Terwyl die groepie daar binne die Universiteit gesit het, verag deur dié mense daarbuite, het hulle lustig beplan … om vir almal ewe veel kans te gee.

‘n Besoek aan Robbeneiland is verseker die moeite werd. Dit vertel ‘n storie wat oorvertel moet word. Dit herinner aan slegte dinge; dinge waaruit en waarvan ons by mekaar kan leer. Saam. Ja, pak gerus die reis aan na Robbeneiland, as die kans homself voordoen. Wees net lugtig vir ‘n vals ideologie; en as jy kan, hou die horisonne dop …


Wie slaan deesdae (letterlik) die drom in Afrika?

Mei 17, 2009

Ek het die voorreg om by NG Arcadia se musiekbediening betrokke te kon raak. Sommer by die eerste 11:00 diens wat ek bygewoon het, het die finalejaar teologie student (wat toevallig ook vandag sy proefpreek gedoen het – praat van vleuende vaandels!) die gemeente uitgenooi om by die band betrokke te raak. Katvoet het ek aangebied om saam te speel – ek wou niemand se plek vat nie, maar dit het na ‘n plek gelyk waar ek gelyk verhoudings kan bou en my talente kan inspan. 

Dit het toe so uitgewerk dat dit slegs ek en Jacques, die finalejaar, was wat opgedaag het wat wel musiekinstrumente kon bespeel. (Jacques kitaar en ek baskitaar.) Vir drie Dinsdae na mekaar het ons nou al ‘n ander dromspeler gehad – wat die Jembe moes bespeel. Tot my uiterste verbasing het elkeen van hierdie drie (al drie swart mans) dit moeilik gevind! 

Ek praat toe tydens ontbyt met ‘n vriendin van my wat musiek swot. “Ja,” sê sy, “jy moet onthou die Jembe is ‘n Noord-Afrika instrument.” Een merkie langs my naam vir stereotipering! Die gesprek raak vinnig dieper. My vriendin swot musiekterapie – en hulle bespreek dikwels die rol van musiek in die samelewing, en veral die stad. Sy skilder die prentjie so treffend: die mense wat in die middestad van Pretoria bly, is lankal nie meer die mense wat op die platteland bly nie. Sommige van hulle het hier in Pretoria grootgeword. Dis nie meer dieselfde kultuur nie. Sy sit die dink in my los: dis nou ‘n mengelmoes. Kultuur is ‘n glibberige ding! ‘n Tweede merkie langs my naam vir stereotipering!

Vroeër vanaand koffie-kuier ek by ander vriende. Een van hulle was vir langer as ‘n jaar in Burundi – en sy vermaak ons gereeld met stories (ligtelik en ernstig!) oor haar wedervaringe. “Ja,” sê sy, “dromspeel in Burundi verskil van dorp tot dorp.” Sy vertel ons hoe sy leer dromspeel het in een dorp. (Ek glo haar – ek het haar al in aksie gesien. Sy werk teen ‘n tempo van ongeveer ‘n vriend / vyf minute.) In ‘n ander dorp kom sy mense teë wat duidelik sukkel – tot sy hulle reghelp!

Dis maklik om mens te misgis met mense-groepe. Dalk is dit ‘n beter pad om te stap as mens mense leer ken vir hulself; hoe hulle elkeen afsonderlik regtig is.